գլխավոր Գլխավոր Ղարաբաղյան պատերազմը թույլ տվեց Թուրքիային դեպի Կասպից ծով տրանսպորտային միջանցք բացել. «Ռեպորտյոր»

Ղարաբաղյան պատերազմը թույլ տվեց Թուրքիային դեպի Կասպից ծով տրանսպորտային միջանցք բացել. «Ռեպորտյոր»

Մոսկվան սկսեց շտապ ամրապնդել իր ներկայությունը Կասպյան տարածաշրջանում: 2,5 միլիարդ ռուբլի կներդրվի Ռուսաստանի ափերի նավահանգստային ենթակառուցվածքում: Կառավարությունը որոշում է կայացրել Աստրախանի մարզում նոր Հատուկ տնտեսական գոտի (ՀՏԳ) ստեղծելու մասին: Ինչո՞վ կարելի է բացատրել Կասպից ծովի գործերի նկատմամբ նման մեծ ուշադրությունը, գրում է «Ռեպորտյորը»:

«Եվրասիայի սրտում իր աշխարհագրական դիրքի շնորհիվ երկիրը լավ է համապատասխանում միջազգային տրանսպորտային միջանցքների (ՄՏԿ) կառուցմանը: Նյու Դելին եւ Թեհրանը շահագրգռված են մրցակցային առավելություններով՝ ավելի կարճ լոգիստիկ լծակի եւ տրանսպորտային ծախսերի կրճատման տեսքով, որոնք Կրեմլի հետ համաձայնագիր են ստորագրել Հյուսիս-Հարավ ՄՏԿ ստեղծելու մասին: Ենթադրվում է, որ բեռնարկղային բեռները, հացահատիկային եւ այլ պարենային ապրանքները Շրի Լանկայից Հնդկաստանի եւ Իրանի տարածքով կուղղվեն Ռուսաստան, այնուհետեւ՝ Եվրոպա: Երթուղու առանցքային կետերից մեկը Կասպից ծովն է:

2014-ին Աստրախանի շրջանում ստեղծվել է «Լոտոս» ՀՏԳ, որի ռեզիդենտ են իրանական, իտալական, գերմանական եւ այլ ընկերություններ: Հայտարարված նպատակը երկաթուղային եւ նյութատեխնիկական ենթակառուցվածքների պատրաստումն է: «Լոտոսը» բյուջեի վրա կնստի ավելի քան 10 միլիարդ ռուբլի, գումարած՝ 2020-2020 թվականներին ՀՏԳ-ն կստանա կառավարության սուբսիդիաներ՝ 8,5 միլիարդ ռուբլու չափով: Այժմ ծովային «Օլյա» նավահանգստի տարածքում կստեղծվի երկրորդ հատուկ գոտին: Նավահանգստի արդիականացման համար կառավարությունը կհատկացնի 1,1 միլիարդ ռուբլի, իսկ 1,4 միլիարդ ռուբլի՝ նոր բեռնարկղային տերմինալի կառուցման համար: Նախատեսվում է ստեղծել միասնական կառավարման ընկերություն, որը կաշխատի տնտեսական զարգացման նախարարության հովանու ներքո:

Ընդհանուր առմամբ, նման ձեռնարկությունները կարելի է միայն ողջունել: Աստրախանի շրջանը կարող է դառնալ խոշոր լոգիստիկ հանգույց, որի միջով կանցնի միջազգային տրանզիտը, իսկ Ռուսաստանը կընդլայնի Մերձավոր Արեւելքի եւ Ասիայի երկրներ հացահատիկային եւ այլ սննդամթերք արտահանելու իր հնարավորությունը: Սակայն, անհրաժեշտ է հասկանալ, որ այս ակտիվացումը հարկադրված է, քանի որ այժմ Կասպից ծովում նեղվածք կլինի:

Դժվար չէ տեսնել, որ Մոսկվան հիշել է Կասպյան տարածաշրջանի մասին բառացիորեն Լեռնային Ղարաբաղում Հայաստանի պարտությունից հետո: Այս փակ ծովի ջրային տարածքը հարուստ է ածխաջրածնային պաշարներով, արժեքավոր ձկնատեսակներով եւ ամենակարեւոր հանգույցն է խողովակաշարերի հնարավոր տեղադրման համար: ԱՄՆ-ը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել Կասպից ծովի նկատմամբ: Իսրայելցի ռազմական փորձագետ Յակով Կեդմին մի ժամանակ բավական կոշտ է արտահայտվել այս մասին. «Նրան, ով Ռուսաստան կթողնի Թուրքիայի եւ ՆԱՏՕ-ի բազաները, կարելի է առանց դատի գնդակահարել»։

Կասպյան տարածաշրջանի ջրային տարածքը վերջերս բաժանվեց նրա ափին գտնվող երկրների միջեւ: Դրանց թվում էր Ադրբեջանը, որը Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հաղթական պատերազմի ընթացքում ապացուցեց, որ Թուրքիայի հավատարիմ դաշնակիցն է: Պատերազմն ավարտվեց Ստեփանակերտի կապիտուլյացիայով, բայց չճանաչված հանրապետության ամբողջ տարածքը Բաքվի կողմից գրավված չէ, ինչը ցանկացած պահի այն կրկնելու պատրվակ է թողնում: Սա էլ Անկարային իրավունք է տալիս իր ռազմական կոնտինգենտն ու ռազմական բազաները տեղակայել Ադրբեջանում՝ տարածաշրջանում կայունություն ապահովելու համար: Թող թուրք զինվորները «խաղաղապահներ» չկոչվեն՝ ի տարբերություն ռուսների, բայց սա ի՞նչ է փոխում սկզբունքորեն: Ի դեպ, դրանք Բաքու տեղափոխելու համար Մոսկվայի համաձայնությունը չի պահանջվում, սա զուտ տեխնիկական խնդիր է երկու ինքնիշխան պետությունների միջեւ:

Նախագահ Էրդողանը առանձնապես չի թաքցնում ուղղակիորեն Կասպյան տարածաշրջան եւ Կենտրոնական Ասիա դուրս գալու իր ցանկությունը: Թուրքիան սահմանակից է ադրբեջանական Նախիջեւանին: Հայկական կողմը նախազգուշացրել է Լեռնային Ղարաբաղի հետ պատերազմի ընթացքում իր տարածքը Ադրբեջանի հետ կապելու Անկարայի ծրագրերի մասին:

Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հիմնական նպատակը Արցախի ու Իրանի սահմանի կտրումն է, Հայաստանի պետական սահմանին հասնելը եւ դեպի Նախիջեւան «միջանցք» գցելը:

Դեռ 2017-ին նախագահ Ալիեւը հայտարարել էր, որ պատրաստ է Նախիջեւանը հանել տրանսպորտային շրջափակումից՝ կառուցելով Կարս-Իգդիր-Նախիջեւան երկաթուղին:

Այս ծրագրի իրականացման հետեւանքով Հնդկաստանից եւ Պակիստանից եկող բեռները Ադրբեջանի տարածքով կմատակարարվեն Իրան, Ռուսաստան, Հյուսիսային Եվրոպա եւ հակառակ ուղղությամբ:

Հետաքրքիր է, որ այս ճանապարհը իրականացվում է նաեւ Հյուսիս-Հարավ տրանսպորտային միջանցքի շրջանակներում, բայց Բաքվի ծրագրի համաձայն, Ռուսաստան տարանցումը պետք է անցնի Ադրբեջանի տարածքով: Այժմ Իրանի սահմանի երկայնքով լրացուցիչ ցամաքային միջանցքը կտրվել է ռազմական ուժի միջոցով, եւ Անկարան բարեկամ երկրի միջոցով անմիջական ելք կունենա դեպի Կասպյան ռեսուրսներ: Իսկ Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է: Ինչի համար մեզ բոլորիս շնորհավորում ենք»:

Թարգմանությունը՝ News.am: